Język polski - egzamin ósmoklasisty 2026 - pytania i odpowiedzi

Pewien robot, mając wyruszyć w daleką a niebezpieczną drogę, posłyszał o wielce pożytecznym urządzeniu, które wynalazca jego nazwał elektrycznym przyjacielem. Pomyślał, że raźniej mu będzie na duszy, jeśli otrzyma towarzysza, choćby miała nim być tylko maszyna, udał się więc do wynalazcy i poprosił, aby opowiedział o sztucznym przyjacielu. 

– Służę ci – odparł wynalazca. (Jak wiadomo, w bajkach wszyscy się „tykają”1 , nawet smoków nie tytułuje się panami i jedynie do królów trzeba się odzywać w liczbie mnogiej). 

To mówiąc, wyjął z kieszeni garść metalowych ziarenek, podobnych do drobnego śrutu. 

– Co to jest? – zdziwił się robot. 

– A jak się nazywasz, bo zapomniałem cię o to zapytać we właściwym miejscu tej bajki? – spytał wynalazca. 

– Nazywam się Automateusz. 

– To dla mnie za długie, będę cię nazywał Automkiem. 

– Kiedy to od Automasza, ale niech ci będzie – odparł tamten.

– A zatem, mój zacny Automku, masz przed sobą garść elektroprzyjaciół. Musisz wiedzieć, że z powołania i specjalizacji jestem miniaturyzatorem. To znaczy urządzenia wielkie i ciężkie zmieniam na małe i przenośne. Każde takie ziarenko jest koncentratem elektrycznego myślenia, niezmiernie wszechstronnym i rozumnym. Nie powiem ci, że to geniusz, gdyż byłaby to przesada, podobna do fałszywej reklamy. Co prawda, zamiarem moim jest właśnie stworzyć elektrycznych geniuszów i nie spocznę, póki nie zrobię tak malutkich, aby ich można było nosić w kieszeni tysiące; dopiero kiedy wsypię ich do worków i będę sprzedawał na wagę, jak piasek, dopnę wymarzonego celu. Ale mniejsza o te moje plany na przyszłość, na razie sprzedaję elektroprzyjaciół na sztuki, i to niedrogo: za jednego biorę tyle, ile zaważy, w brylantach. Przyznasz chyba, jaka to umiarkowana cena, wziąwszy pod uwagę, że możesz takiego elektroprzyjaciela włożyć do ucha, gdzie będzie ci szeptał dobre rady i służył wszelką informacją. [...] Czy bierzesz go? Gdybyś reflektował na tuzin, mógłbym odstąpić taniej...

– Nie, na razie wystarczy mi jeden – odparł Automateusz. – Ale chciałbym jeszcze wiedzieć, czego właściwie mogę się po nim spodziewać? Czy potrafi dopomóc w ciężkiej sytuacji życiowej? 

– Jasne, przecież po to właśnie jest! – odparł pogodnie wynalazca. Podrzucił na dłoni garść ziaren, lśniących metalicznie, gdyż były sporządzone z rzadkich metali, i ciągnął: – Oczywiście, nie możesz liczyć na pomoc w sensie fizycznym, ale nie o nią przecież chodzi. Pokrzepiające uwagi, dobre i bystre rady, rozsądne refleksje, korzystne dla ciebie wskazania, napomnienia, przestrogi, jak również słowa otuchy, sentencje, dodające wiary we własne siły, oraz głębokie myśli, pozwalające sprostać każdej, jakiejkolwiek trudnej, a nawet groźnej sytuacji – oto tylko drobna część repertuaru moich elektroprzyjaciół. Są absolutnie oddani, wierni, stale przytomni, bo nigdy nie śpią, są też nad wyraz trwali, estetyczni, a sam widzisz, jacy poręczni! Więc jak, bierzesz tylko jednego?

– Tak – odparł Automateusz. – Powiedz mi jeszcze, proszę, co będzie, jeżeli mi go ktoś ukradnie? Czy wróci do mnie? Czy doprowadzi złodzieja do zguby? 

– Co to, to nie – odrzekł wynalazca. – Będzie mu służył tak samo pilnie i wiernie jak poprzednio tobie. Nie możesz wymagać zbyt wiele, mój Automku, nie opuści cię w biedzie, jeśli ty jego nie opuścisz. Ale to ci nie grozi, jeżeli tylko włożysz go do ucha i będziesz miał je zawsze zatkane watą... 

– Dobrze – zgodził się Automateusz. – A jak mam do niego mówić? 

– Wcale nie musisz mówić, wystarczy, abyś bezdźwięcznie wyszeptał cokolwiek, a usłyszy cię doskonale. Co do jego imienia, to zwie się Wuch. Możesz mówić doń „mój Wuchu”, to wystarczy. 

– Doskonale – odparł Automateusz. 

Zważyli Wucha, wynalazca otrzymał zań ładny brylancik, a robot, uspokojony, że ma już towarzysza, bliską duszę na daleką drogę, ruszył przed siebie.

Sto lat później fizycy wiedzą znacznie więcej o wszechświecie aniżeli Einstein. Dysponujemy obecnie potężnymi narzędziami badawczymi, jak akceleratory cząstek3 , superkomputery czy teleskopy kosmiczne. A jednak wyobraźnia nadal ma ogromne znaczenie. Dzięki niej możemy m.in. przemieszczać się bez ograniczeń w czasie i przestrzeni czy rozpatrywać najbardziej egzotyczne zjawiska przyrody. 

Jako małego chłopca niezwykle interesowało mnie, jak rozmaite rzeczy działają. W owych czasach można było po prostu coś rozebrać i podpatrzeć mechanizm. Nie zawsze udawało się ponownie złożyć zabawki, które rozłożyłem na części, jednak niewątpliwie w ten sposób nauczyłem się więcej niż współcześnie chłopiec lub dziewczynka, którzy próbowali zrobić to samo ze smartfonem.

Moja obecna praca również polega na dociekaniu, jak coś działa, tyle że w znacznie większej skali. Już nie demontuję miniaturowych kolejek, lecz usiłuję dojść do tego, jak działa wszechświat. Jest to skomplikowane zajęcie, które fascynowało mnie i przyprawiało o dreszcz emocji przez całe moje dorosłe życie. Poszczęściło mi się, że żyłem w okresie wspaniałego rozkwitu obranej przeze mnie dyscypliny, kosmologii, która zajmuje się badaniem początków wszechświata. 

Obecnie, dzięki pracom teoretycznym i sukcesom badań eksperymentalnych, kosmologia doprowadziła do tego, że wszechświat ma przed nami coraz mniej tajemnic. Jednak nadal są wielkie pytania, na które nie znamy odpowiedzi, i przed nami jest jeszcze wiele pracy. 

Co więc czeka tych, którzy są młodzi w chwili obecnej? Mogę powiedzieć z pełnym przekonaniem, że ich przyszłość będzie uzależniona od nauki i techniki w większym stopniu niż wcześniejszych pokoleń. Będą oni musieli poznać naukę lepiej niż ktokolwiek przed nimi, gdyż będzie ona stanowić o ich codziennym życiu. 

Tak naprawdę nie wiemy, na czym będzie polegać następne wielkie odkrycie naukowe ani kto tego dokona. Jeżeli ukażemy satysfakcję, jaką dają odkrycia, zastosujemy innowacyjne i przystępne sposoby upowszechniania wiedzy, to istotnie zwiększymy szansę na odnalezienie nowego Einsteina i zainspirowanie go do podjęcia pracy naukowej. Kimkolwiek on się okaże. 

Pamiętajcie zatem, aby kierować wzrok ku gwiazdom, a nie – patrzeć na własne stopy. Próbujcie rozeznać się w tym, co widzicie, i zadawajcie sobie pytanie, dlaczego wszechświat w ogóle istnieje. Bądźcie dociekliwi. Najważniejsze, aby się nie poddawać. Puśćcie wodze swojej wyobraźni. Kształt przyszłości zależy od was.

² Albert Einstein (1879–1955) – wybitny fizyk i matematyk, laureat Nagrody Nobla. 

³ Akcelerator cząstek – urządzenie służące do nadawania cząstkom elementarnym wielkich prędkości, stosowane m.in. w fizyce jądrowej.